Het verschil tussen NEN 3140 en NEN 1010 is dat NEN 1010 gaat over het ontwerpen en aanleggen van laagspanningsinstallaties, terwijl NEN 3140 gaat over het veilig gebruiken, beheren, inspecteren en onderhouden van bestaande installaties en elektrische arbeidsmiddelen. Kort gezegd: NEN 1010 hoort vooral bij oplevering en wijziging, NEN 3140 bij de bedrijfsvoering daarna.
Voor gebouweigenaren, technisch verantwoordelijken en ondernemers zijn beide normen vaak relevant, maar niet op hetzelfde moment en niet met hetzelfde doel. Welke norm nodig is, hangt af van de fase van de installatie, de aard van de werkzaamheden en soms ook van eisen uit polisvoorwaarden of interne veiligheidsprocedures.
Hieronder lees je wanneer NEN 1010, NEN 3140 of een combinatie van beide aan de orde is en hoe je dat praktisch beoordeelt.
Wat is NEN 1010 en wanneer is deze norm van toepassing?
NEN 1010 is de norm voor het ontwerpen en aanleggen van laagspanningsinstallaties. De norm is van toepassing bij nieuwe elektrische installaties en bij wijzigingen of uitbreidingen van bestaande installaties, omdat dan moet worden beoordeeld of de installatie technisch correct is ontworpen en uitgevoerd.
In de praktijk speelt NEN 1010 vooral bij nieuwbouw, renovatie, verbouwing, uitbreiding van verdeelinrichtingen, aanpassingen aan groepen of het aansluiten van nieuwe installatiedelen. De norm richt zich dus op de constructie en inrichting van de installatie. Denk aan onderwerpen zoals beveiliging tegen elektrische schokken, overbelasting, kortsluiting, aarding, leidingaanleg en de juiste keuze van componenten.
Een NEN 1010-beoordeling wordt vaak gebruikt als opleveringsmoment van nieuw aangelegde of aangepaste installaties. Dat betekent niet automatisch dat daarna geen verdere inspecties meer nodig zijn. Zodra de installatie in gebruik is, verschuift de aandacht van aanleg naar veilig beheer en gebruik.
Voor organisaties is NEN 1010 vooral relevant in deze situaties:
- bij nieuwbouw van een bedrijfspand of utiliteitsgebouw
- bij verbouwing of uitbreiding van een bestaande installatie
- bij uitbreiding van het machinepark
- bij aanpassingen aan verdeelkasten of voedingsstructuren
- bij oplevering van een nieuwe installatie door installateur of aannemer
Juist bij verbouwingen en uitbreidingen is het belangrijk om opnieuw te beoordelen welke keuring of inspectie nodig is. Een eerdere verklaring of inspectie kan dan namelijk niet meer zonder meer voldoende zijn.
Wat is NEN 3140 en waarvoor wordt deze gebruikt?
NEN 3140 is de norm voor de veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen in laagspanning. De norm wordt gebruikt voor gebruik, beheer, onderhoud en inspectie van bestaande installaties en apparatuur, met als doel elektrotechnische risico’s tijdens de dagelijkse bedrijfsvoering te signaleren en te beperken.
De ontwerpnorm uit 2026 beschrijft dat NEN 3140 geldt voor installaties en arbeidsmiddelen tot maximaal 1000 V wisselspanning en 1500 V gelijkspanning. Daaronder vallen vaste installaties, maar ook elektrische arbeidsmiddelen zoals machines, gereedschappen, apparaten en hulpmiddelen die een elektrotechnisch veiligheidsrisico kunnen opleveren.
NEN 3140 gaat dus niet primair over hoe een installatie moet worden aangelegd, maar over hoe je er daarna veilig mee werkt. Dat omvat onder meer:
- periodieke inspectie van bestaande installaties
- beheer en onderhoud van elektrische installaties
- veilig gebruik van elektrische arbeidsmiddelen
- beoordeling van gebreken en risico’s
- vastlegging van bevindingen en vervolgmaatregelen
De norm schrijft voor dat nieuwe installaties en wijzigingen voor ingebruikname moeten worden geïnspecteerd en dat bestaande installaties met passende regelmaat moeten worden beoordeeld. Dat is een eis uit de norm zelf, geen zelfstandige wettelijke kwalificatie van elke specifieke keuringsvorm. In de praktijk wordt NEN 3140 vaak genoemd wanneer organisaties willen aantonen dat zij aandacht besteden aan arbeidsveilig gebruik van elektrische installaties.
Wie meer achtergrond zoekt over toepassingsgebied en inspecties, vindt meer informatie over NEN-3140-certificering.
Wat is het belangrijkste verschil tussen NEN 3140 en NEN 1010?
Het belangrijkste verschil tussen NEN 3140 en NEN 1010 is de fase waarin de norm geldt. NEN 1010 ziet op het ontwerp en de aanleg van een installatie. NEN 3140 ziet op het veilige gebruik, beheer, onderhoud en de periodieke inspectie nadat de installatie in bedrijf is.
Dat verschil kun je eenvoudig samenvatten als aanleggen versus gebruiken. NEN 1010 beantwoordt de vraag of een installatie technisch juist is opgebouwd. NEN 3140 beantwoordt de vraag of die installatie en de gebruikte elektrische middelen tijdens de exploitatie veilig worden beheerd en gebruikt.
Naast dat hoofddoel verschillen de normen ook in focus:
- NEN 1010 richt zich op ontwerpkeuzes, aanleg en oplevering
- NEN 3140 richt zich op bedrijfsvoering, inspectie en onderhoud
- NEN 1010 is relevant bij nieuwe installaties en wijzigingen
- NEN 3140 is relevant bij bestaande installaties in gebruik
- NEN 1010 kijkt naar technische conformiteit van de aanleg
- NEN 3140 kijkt naar veilig gebruik en toestand in de praktijk
In veel organisaties vullen de normen elkaar dus aan. Een installatie kan correct zijn aangelegd volgens NEN 1010, maar later alsnog gebreken ontwikkelen door slijtage, belasting, omgevingsinvloeden of wijzigingen in het gebruik. Dan komt NEN 3140 in beeld.
Wanneer heb je NEN 1010, NEN 3140 of allebei nodig?
Je hebt NEN 1010 nodig bij nieuwe aanleg, verbouwing of uitbreiding van een elektrische installatie. Je hebt NEN 3140 nodig tijdens het gebruik en beheer van bestaande installaties en elektrische arbeidsmiddelen. In veel bedrijfsomgevingen zijn uiteindelijk beide nodig, maar op verschillende momenten en voor verschillende doelen.
Voor ondernemers en facility- of technisch managers helpt deze vuistregel:
- Alleen NEN 1010 bij een nieuwe installatie of een technische wijziging die moet worden opgeleverd
- Alleen NEN 3140 bij een bestaande installatie die al in gebruik is en periodiek moet worden beoordeeld
- Beide bij nieuwbouw of verbouwing die daarna ook veilig beheerd en gebruikt moet worden
In de praktijk ontstaan vragen vaak na een verbouwing, uitbreiding van het pand, plaatsing van nieuwe machines of aanpassing van de elektrische infrastructuur. Dan kan een eerdere inspectie of verklaring niet meer passend zijn voor de nieuwe situatie. Ook verzekeraars kunnen afhankelijk van de polisvoorwaarden aanvullende inspecties of bewijsstukken vragen. Dat is iets anders dan wetgeving en moet altijd apart worden beoordeeld.
Daarnaast is het goed om onderscheid te maken tussen normen en SCIOS-keuringen. Zo is Scope 8 gebaseerd op NEN 3140 en gericht op arbeidsveiligheid, maar gaat deze inspectievorm methodisch verder dan de minimale NEN 3140-eisen. Scope 10 richt zich juist op brandrisico’s van elektrische installaties en aangesloten apparatuur. Dat zijn dus andere beoordelingskaders met een ander doel.
Twijfel je welke route past bij jouw situatie, bijvoorbeeld na een uitbreiding of renovatie, dan is het verstandig om de technische situatie en eventuele polisvoorwaarden eerst concreet te laten beoordelen.
Hoe helpt EKCN bij NEN 3140 en NEN 1010-inspecties?
Bij NEN 1010 en NEN 3140 draait goede ondersteuning vooral om een heldere afbakening: gaat het om oplevering van een nieuwe of gewijzigde installatie, of om inspectie van een bestaande installatie in gebruik? Een gespecialiseerde inspectiepartner helpt die vraag vooraf scherp te krijgen en voorkomt onduidelijkheid over scope, planning en rapportage.
- beoordelen welke inspectie past bij nieuwbouw, verbouwing, uitbreiding of bestaand gebruik
- inspecties uitvoeren met minimale verstoring van de bedrijfsvoering
- bevindingen duidelijk rapporteren, zodat opvolging praktisch uitvoerbaar blijft
- meedenken over de relatie tussen normen, SCIOS-keuringen en mogelijke verzekeringseisen
- keuringsmomenten tijdig inplannen, zodat verklaringen en inspecties niet ongemerkt verlopen
EKCN ondersteunt organisaties bij inspecties volgens NEN 1010 en NEN 3140 met een onafhankelijke, transparante aanpak en korte doorlooptijden. Wil je laten beoordelen welke inspectie in jouw situatie passend is, neem dan contact op via de contactpagina of vraag direct een inspectie aan via offerte aanvragen.